Digital Wake Up: Het toegankelijke circus

De eerste Digital Wake Up in 2022 van de community Toegankelijke Recreatie stond in het teken van een toegankelijk circus. Sprekers waren Arlette Hanson van Komt het Zien over audiodescriptie tijdens een circusvoorstelling, Piet Hein Oud van het Nationaal Zorgcircus over een prikkelarm circus, ervaringsdeskundige Dominieke Bos over haar circuservaring en Remke Brand Hoofd Programma’s van het Bartimeus Fonds over de kracht van de community.

Circus met audiodescriptie

Het spits werd afgebeten door Arlette Hanson circustheatermaker en directeur van zowel het Wintercircus als Komt het Zien. Die laatste is een stichting die het mogelijk maakt dat blinden en slechtzienden optimaal het circus kunnen meemaken.

Dat begon met een telefoontje in 2014 van een blindenklas die naar het circus wilden komen. “Heel leuk, maar hoe dan?”, vroeg Arlette zich af. “Uiteindelijk hebben we het niet gedaan, want we kwamen samen tot de conclusie dat een circus heel visueel is.” Toch was er een zaadje bij haar geplant en kwam ze een jaar later met het de eerste circusvoorstelling ter wereld met audiodescriptie. Het mooiste compliment kwam al snel van een bezoeker na de voorstelling: “Ik zie geen steek en toch heb ik alles gezien!”

Volgens Arlette is bij het toegankelijk maken werken met de doelgroep essentieel: “Ga met elkaar ontdekken hoe je samen toegankelijk kunnen worden.” Als je toegankelijk wilt worden voor blinden en slechtzienden is informatie vooraf, in de vorm van een audio-introductie essentieel: “In een circus zijn heel veel dingen nieuw, zoals bijvoorbeeld een trapeze. Blinden kunnen zich daar slecht een voorstelling van maken. Dan is het heel fijn om voorbereid te zijn. Zeker omdat tijdens de show er weinig ruimte is om alle nieuwe voorwerpen uit te leggen.”

Die voorbereiding gaat bij Komt het Zien heel erg ver. “Op de dag van de voorstelling hebben we een meet en feel op het voelplein. Dan kunnen mensen bijvoorbeeld een trapeze, een fiets met 1 wiel, een kostuum of een clown voelen.” Als je dat allemaal voelt, weet je veel beter wat je later in de voorstelling beschreven krijgt. “Dat is heel belangrijk zeker voor mensen die nog nooit hebben gezien.”

Op de voorstelling doen ze live audio descriptie. Er zijn mensen die beschrijven wat er te zien is. Blinden en slechtzienden beluisteren dat met een koptelefoon zodat ze

gewoon tussen het publiek kunnen zitten. “Dat doen we met beleving en emotie. En dat is bijzonder want dat is eigenlijk ‘not done’ in de wereld van audiodescriptie.”

Komt het Zien heeft in totaal 44 voorstellingen met audiodescriptie gedaan.

www.komthetzien.nl

Prikkelarm circus

Daarna was het de beurt aan Piet Hein Oud, directeur van het Nationaal Zorgcircus en circusfotograaf. Hij begon zijn verhaal met een opmerkelijke ontboezeming. “Het Nationaal Zorgcircus is een heel gek circus want dat ben ik alleen. En toch zie je een hele tent. Dat komt omdat de voorstellingen worden gerealiseerd door het Magic Circus.

Het Nationaal Zorgcircus organiseert van origine circusvoorstellingen voor zorginstellingen. “Toen kreeg ik de vraag om een prikkelarm circus te organiseren. En dat is eigenlijk heel erg raar want een circus is juist heel erg om te prikkelen.” Hij pakte toch de handschoen op en gaf in 2019 de eerste prikkelarme circusvoorstelling.

Een prikkelarme circusvoorstelling is enorm complex omdat de doelgroep door heel veel verschillende dingen wordt overprikkeld. De makkelijkste is het applaus. “We doen altijd een stil applaus, door met je handen boven je hoofd te wapperen. Maar sommige mensen hebben last van de popcorngeur. Dat lossen we op door deze van tevoren te bakken.” In het prikkelarm circus staat de muziek altijd zachter, gebruiken ze 1 lichtinstelling en is de voorstelling korter. Maximaal 50 minuten, geen pauze. Die kortere voorstelling is geen probleem want sommige acts zijn prikkelarm gewoon niet mogelijk zoals een motorenshow. “Die is vanwege de herrie en geurprikkels niet prikkelarm mogelijk. Ook de trapeze des doods is vanwege de prikkels niet fijn voor de doelgroep. De uitdaging is om ondanks dat toch een mooie voorstelling te maken.“

Het belangrijkste is volgens Piet Hein om mensen te informeren wat ze kunnen verwachten. “We maken vooraf een filmpje waar ze over het terrein lopen naar hun zitplaats. Dan weten ze precies hoe alles er uit ziet.”

Afsluitend had Piet Hein nog een aantal tips:

  • Zorg dat mensen zelf kunnen kiezen waar ze kunnen zitten.
  • Laat de tentflap staat tijdens de voorstelling open zodat bezoekers kunnen altijd kunnen in- en uitlopen.
  • Discrimineren helpt. Deze voorstelling is niet voor jou als niet-prikkelarm persoon.

Voor 2022 weer vier prikkelarme voorstellingen gepland.

www.zorgcircus.nl

De ervaringsdeskundige

Daarna kwam circusliefhebber met een visuele beperking Dominieke Bos over haar ervaringen vertellen. Ze gaat al 25 jaar na het circus. “Ik werd als jong kind al meegenomen naar het circus. Ik houd juist van al die prikkels. De geur van het zaagsel, de muziek, de sfeer in een tent. Dat je dat mag beleven!”

In 2014 zag ze een oproep van de stichting Komt het Zien. “Ik twijfelde want het was een circus in een theater met een voelplein. En voor mij is die tent juist essentieel. Ik nam me voor te gaan maar als ik het niks vond dan ging ik volgend jaar gewoon weer naar het ‘echte’ circus.” Ze ging naar het voelplein en mocht alle artiesten en kostuums voelen. De ervaring was overweldigend: “Fantastisch wat een meerwaarde geeft dat voelplein. Ik had dingen meegemaakt en gevoeld die mijn man, die me altijd begeleid, niet had meegemaakt. Ik kon hém nu eens wat vertellen.” Ook de enthousiaste audiodescriptie vond ze geweldig. Vooral toen die helemaal over de top gingen. “Bij ons maakten de Shetlandponys zelfs een salto. Wij gingen applaudisseren en de zienden snapten daar helemaal niets van. Maakten wij mee wat zienden niet zagen. Waren de rollen eens een keertje omgedraaid.”

Dominieke is daarna nooit meer naar een circus geweest zonder audiodescriptie. “Voor mij nooit meer anders.”

De kracht van de community

Tot slot kwam Remke Brand Hoofd Programma’s Bartimeus Fonds aan het woord over de kracht van de community. “Ik geloof in minder versnippering en meer samenhang. Mijn droom is dat iedereen overal aan mee kan doen. We proberen in de community het eigen belang opzij te schuiven en te gaan voor het gedeelde belang.”

Voor de community gaat het in de optiek van Remke niet alleen om geld maar ook om energie en mankracht. “Hoe kunnen we de olievlek van de community laten

uitwaaieren?” Om dat te realiseren deed ze een oproep aan de leden om vooral anderen uit te nodigen. “Versterk elkaar want alleen gaan dingen misschien sneller maar samen bereik je uiteindelijk meer resultaat.”

Toolkit Toegankelijke Recreatie

Karin Stiksma had ook mooi nieuws. Het onderzoeksproject Toegankelijke Bestemmingen gaat van start. Samen met CELTH, de Regio Achterhoek, Rijk van Nijmegen en het Vechtdal wordt een toolkit ontwikkeld zodat regio’s zich kunnen ontwikkelen tot een toegankelijke bestemming.

De volgende Digital Wake Up op 3 februari 2022.

De Digital Wake-Up